Czytelnicy powieści Henryka Sienkiewicza przyzwyczajeni są do obrazu historii malowanego barwami narodowymi. Pisane w okresie rozbiorów opowieści o narodowych bohaterach kładą szczególny nacisk na patriotyzm i miłość ojczyzny. Warto jednak pamiętać, że w czasach wielkiej wojny z Zakonem Krzyżackim, której kulminacja nastąpiła w lipcu 1410 na polach pod Grunwaldem w Europie trwało średniowiecze i feudalny system władzy, oparty nie na dzisiejszej relacji obywatel- państwo, lecz ówczesnej lennik – suweren. Read more »
Posts by: admin
Paweł Złodziej
Latem 1410 roku, na pagórkowatych polach pomiędzy Stębarkiem a Grunwaldem stanęły naprzeciwko w bojowym rynsztunku dwie wielkie armie, by w decydującej bitwie rozstrzygnąć losy wojny między związanymi unią personalną Królestwem Polski i Wielkim Księstwem Litewskim, a rosnącym w potęgę państwem Zakonu Krzyżackiego. Obie armie, w sile kilkudziesięciu tysięcy zbrojnych, były podobnie zorganizowane,, a ich główną się bojową stanowiły chorągwie rycerskie. Read more »
Bitwa pod Grunwaldem – przyczyny
W przyrodzie nic nie dzieje się bez przyczyny. W historii – zazwyczaj jest podobnie. Kiedy jednak naprzeciw siebie stają setki tysięcy żołnierzy, znak, że przyczyna musiała być poważna. Tylko w szynkach i spelunkach walki wybuchały przypadkowo. Kiedy jednak w bój ruszały armie, o przypadku nie mogło być mowy. Plany wielkich bitew nie zradzały się także na dzień przed – większość długo i starannie była planowanych, zaś starcia zwykle stanowiły element większej, przemyślanej kampanii. W przypadku bitwy pod Grunwaldem, zarazem największego militarnego wydarzenia średniowiecznej Europy, przyczyny wybuchu nie trzeba długo szukać, jednakże nie zaszkodzi sięgnąć wiele lat wstecz. Read more »
Pole bitwy
Kiedy 15 lipca 1410 naprzeciw siebie stawały dwie największe armie średniowiecznej Europy, bitwa była nieunikniona. Co więcej, za sprawą rozejmu sprzed roku – który bowiem rozejm nie służyłby nasileniu działań wojennych? – do bitwy gotowano się od dłuższego czasu. Armia polska, litewska, tatarska, czeska, a naprzeciw niej Krzyżacy. Wiele tysięcy najbardziej znanych żołnierzy ówczesnej Europy, z których każdy gotów był w walce oddać życie. Losy bitwy pod Grunwaldem doskonale są wszystkim znane. Czy jednak starcie potoczyłoby się tak samo, gdyby za jej miejsce wybrane zostało pole położone kilometr na wschód? Czy Ulrich von Jungingen mógł wybrać lepiej, by szale zwycięstwa przeważyć na swoją korzyść?
Na zdrowy rozsądek – wszystko potoczyłoby się inaczej. Czy aby jednak na pewno? I czy wybór miejsca naprawdę miał tak istotne znaczenie dla przebiegu walki? Wbrew pozorom, nie jest to tak oczywiste, o czym świadczą wspólne badania historyków, geografów i geologów. Co więcej, “determinizm geograficzny” to powszechny obecnie pogląd czy nawet filozofia, według której na wszystkie wydarzenia, jakie zachodzą w danym miejscu, wpływ mają owego miejsca uwarunkowania geograficzne. Trywializując – kiedy Jagiełło, potykając się o kamień, wywinął orła (białego), winą nieszczęścia obarczyć można by któryś ze skandynawskich lodowców, jeżeli tylko Władysław potknął się o głaz narzutowy. I kiedy wziąć pod uwagę inny pogląd, według którego nawet ruch skrzydeł motyla zmienia świat, potknięcie się Jagiełły może mieć wymiar życiowy. Wracając jednak do pola bitwy.
W okolicach Grunwaldu, Łodwigowa i Stębarku teren jest ogromnie pofałdowany. Fakt ten oraz podówczas gęstą roślinność wykorzystać chciał von Jungingen, słusznie zresztą rozumując, że w takim terenie niełatwo będzie rozeznać się Jagielle. Zapomniał wszakże, że – podobnie jak wojskom polskim – tak samo krzyżackim teren sprzyjał bądź nie sprzyjał w tym przypadku identycznie. Żadna zatem ze stron dzięki samemu wyborowi miejsca nie uzyskała znaczącej przewagi. Może więc bitwa potoczyłaby się identycznie, nawet gdyby odbyła się kilkanaście kilometrów dalej, w zupełnie odmiennych warunkach? A może historia zadecydowałaby inaczej? Można jedynie przypuszczać.
Lingwen Semen Olgierdowicz
Bitwa pod Grunwaldem, w kontekście wydarzeń na Litwie, miała miejsce dosyć późno, bowiem w czasie, kiedy największe zawirowania należały już do przeszłości. Nie od razu jednak tak było. W historii Litwy bardzo wyraźnie odznaczył się książę Witold, nałogowy zdrajca, a przy tym dowódca tak zdolny, by – mimo wielokrotnie zmienianego frontu – wyrosnąć na bohatera narodowego i walczyć pod Grunwaldem ramię w ramię z Władysławem Jagiełłą. Władysław i Witold nie byli natomiast jedynymi dowódcami, którzy na lata zaznaczyli swój udział w największym starciu średniowiecznej Europy. W bitwie brał udział również Lingwen Semen Olgierdowicz, dowodzący pułkami smoleńskimi. Tak jak i dla całej Litwy, tak i dla Lingwena końcówka XIV. wieku nie należała do najłatwiejszych. Politycznym zawirowaniom nie było końca, do czego wymiernie przykładał się Witold, raz po raz zwracając się przeciw dotychczasowym sojusznikom. Jego intryg osobiście doświadczyć miał także i Lingwen, jednak dopiero w 1392 roku. Read more »
Witold Kiejstutowicz
Choć bitwa pod Grunwaldem była największym tego typu wydarzeniem w średniowiecznej Europie, pokutuje jej uproszczony obraz. Utarło się, że główne role odegrali Władysław Jagiełło i Ulrich von Jungingen, całość zaś starcia – zaakcentowawszy zwycięstwo Polaków – jest jasna. Tymczasem 15 lipca 1410 roku naprzeciw siebie stanęły nie tylko dwie armie, ale także największe znakomitości całego rycerskiego świata. Wśród nich Witold Kiejstutowicz, który do historii przeszedł znany jako wielki książę litewski Witold. Mało kto jednak zdaje sobie sprawę, jak bardzo zagmatwane były losy Witolda. Read more »
Rycerze Grunwaldu
Choć największa bitwa średniowiecznej Europy to popis przede wszystkim umiejętności dowódców, nie należy zapominać o roli, jaką odegrali w niej poszczególni rycerze. Rycerze, wśród których – dodajmy – znajdowały się postacie słynące z walk na całym kontynencie, postacie zasłużone w bojach, doświadczone i nierzadko już wtedy legendarne. Read more »
Mszczuj (Mściwój) ze Skrzynna
Historia jest niewdzięczna, o tym przekonało się już wielu. Zapamiętani zostają nie ci, którzy dokonali czynów największych, a ci, o których było najgłośniej. Kto pamięta maluczkich, którzy stoją za sukcesem wielkich? Irena Sendlerowa nie została uhonorowana pokojową nagrodą Nobla, bowiem ważniejsze dla świata były ekologiczne przepowiednie Ala Gore, właściciela jednej z najmniej ekologicznych farm na świecie. Nie pamięta się o robotnikach, którzy poświęcili życie, by budową piramid sławić imię faraona. Nie pamięta się nazwisk poległych żołnierzy, którzy zginęli w obronie kraju. Nie pamięta się wreszcie także i Mszczuja ze Skrzynna, cichego bohatera bitwy pod Grunwaldem. Read more »
Ulrich von Jungingen
Bitwa pod Grunwaldem, największa spośród wszystkich rozegranych w średniowiecznej Europie, pociągnęła za sobą tysiące ofiar. Jednym z zabitych, najbardziej znanym, był Ulrich, wielki mistrz zakonu krzyżackiego. Urodzony w Jungingen (dzisiejsza Badenia-Wirtembergia), zaledwie przez trzy lata kierował zakonem. Tymczasem wybór Ulricha na najważniejsze stanowisko wcale nie był tak oczywisty, jak mogłoby się wydawać. Read more »